Afgelopen zondag, 15 augustus, vond in Utrecht weer de Marxisme Zomerschool plaats. Elk jaar organiseren de Internationale Socialisten, onder het motto ’De wereld begrijpen om haar te kunnen veranderen,’  een dag vol discussiebijeenkomsten over Marxistische theorie en actuele politieke onderwerpen. Dit jaar sprak ik over het thema Antonio Gramsci en Klassenbewustzijn. Hieronder de meeting in twee delen.

De Italiaanse revolutionair Antonio Gramsci (1891-1937) speelde een belangrijke rol tijdens de mislukte Italiaanse revolutie van 1919-1920. De nederlaag van de Italiaanse arbeidersklasse was in de eerste plaats te wijten aan gebrek aan politiek leiderschap. Hierdoor bleven de fabriekbezettingen in Noord-Italië te geïsoleerd om de staatsmacht omver te werpen.

Antonio Gramsci

Revolutionair klassenbewustzijn ontwikkelt zich in momenten van hevige klassenstrijd. Op die momenten is een revolutionaire organisatie nodig om de strijd te ondersteunen en de verschillende brandhaarden met elkaar te verbinden. In Italië ontbrak die organisatie. Het mislukken van de revolutie maakte de weg vrij voor het fascisme van Mussolini. De geschriften die Gramsci tijdens de rest van zijn leven in de gevangenis schreef, zijn bijna een eeuw later nog steeds onmisbaar voor socialisten die de wereld willen begrijpen en haar te veranderen.

Deel 1

Deel 2

 

Op 17 juli jl. organiseerde het gelegenheidscollectief Griekenland is Overal, een sympathiek initiatief van enkele anarchisten, een demonstratie in Amsterdam in solidariteit met de Griekse strijd tegen de monsterbezuinigingen in Griekenland. De Internationale Socialisten mobiliseerden niet mee voor deze demonstratie, omdat het karakter van de actie niet verbredend zou werken. Deze opstelling heeft enig kwaad bloed gezet in anarchistenland. Had de demonstratie een te gesloten uitstraling om doeltreffend te zijn? Was de actie contraproductief?

Wat is het doel van een demonstratie? En dan bedoel ik qua vorm, niet qua inhoud. De actievorm van de demonstratie kan namelijk vele soorten inhoud hebben met daaruit voortvloeiende doelen: in december 2009 demonstreerden 100.000 mensen bij de klimaattop in Kopenhagen om te pleiten voor ingrijpende veranderingen in onze energievoorziening; eind mei 2010 stonden honderden mensen bij de ambassade van Israël tegen de aanval op de vloot met hulpgoederen om te pleiten voor het opheffen van de blokkade van Gaza; in oktober 2009 kwamen honderden bijeen in Utrecht om hun afkeer te uiten over het inmiddels bijna afgekondigde kraakverbod. 

Demonstranten in Kopenhagen

Qua vorm hebben deze demonstraties een gemeenschappelijk doel. Deelnemers laten gezamenlijk zien in de publieke sfeer: ‘wij trotseren weer en wind omdat wij onderwerp X zo belangrijk winden dat wij ondanks Y en Z helemaal gekomen zijn naar Q om onze mening te uiten op straat, wij zijn met zoveel en – niet onbelangrijk – als wij niet tevreden worden gesteld komen wij terug met meer’. Zeker – maar niet uitsluitend – in tijden waarin er geen hevige klassenstrijd is die het klassenbewustzijn (1) razendsnel doet toenemen en waarin mensen niet spontaan massaal de straat op gaan zijn twee samenhangende aspecten essentieel voor zo’n demo, namelijk dat deze (a) duidelijk haar inhoud kenbaar maakt en (b) een open uitstraling heeft die groei op het gebied van steun en deelname bevordert.

Het woord demonstratie komt natuurlijk van het Latijnse dēmōnstrātiō: ‘verduidelijking, verklaring, nauwkeurige opgave’, zelf afgeleid van het werkwoord dēmōnstrāre: ‘aanwijzen, duidelijk maken, kenbaar maken’. Een demo moet dus nauwkeurig en duidelijk verklaren waar zij voor is (a). Maar dat is niet genoeg. Zij moet daarnaast de belichaming van haar eigen doel worden: in zichzelf moet een kern van openheid en een naar-buiten-gekeerd-zijn besloten zitten die noodzakelijke groei mogelijk en waarschijnlijk maakt (b). Een demonstratie is in feite niets anders dan haar doel. Ofwel, een demonstratie die een gesloten karakter heeft is in tegenspraak met zichzelf. 

Nu liggen de zaken in de praktijk nooit zo eenvoudig. Een werkelijke demo zal altijd gesloten en open elementen in zich verenigen. Bovendien kan eenzelfde handeling de ene keer een open element, dan weer een gesloten element zijn. Zo is de leus “One solution, Revolution!” tijdens een demo tegen afschaffing van de stufi anno 2010 behoorlijk misplaatst, terwijl dezelfde leus in mei 1968 in Parijs goed aansluit bij het sentiment van de studenten. In beide gevallen is de bewering waar, alleen de uitwerking ervan is tegengesteld. In elk specifieke demo gaat het dus om de concrete verhouding van deze elementen.

Hoe zit dat dan met de Griekenland is Overal-demo? Als initiatief is het natuurlijk toe te juichen. En gezien de misplaatste anti-Griekse sentimenten die zich verspreiden over Europa (‘Grieken zijn lui, Grieken hebben niks te klagen’) geen overbodige luxe. Bovendien is het een manier om verzet op te bouwen tegen de inmiddels onvermijdelijk bezuinigingsplannen die wij ook in Nederland voor de kiezen zullen krijgen. Na overleg met de organisatie trokken de Internationale Socialisten (IS), een kleine linkse club waar ik zelf lid van ben, de conclusie dat de opzet van de demo zou leiden tot een actie waarvan het karakter, zo was de inschatting, een te weinig open en uitnodigende uitstraling zou hebben om tot een resultaat te komen dat een volledige mobilisatie zou rechtvaardigen. Aanvankelijk werd afgezien van deelname, later werd toch een kleine delegatie afgevaardigd. Deze opstelling werd de IS niet in dank afgenomen.

Er waren bij de IS dus zorgen om de uitstraling van de demo, bijvoorbeeld over het risico van escalatie door conflict met aanwezige politie. Onnodig slaags raken met de politie – en dat is in de huidige fase van de klassenstrijd over het algemeen onwenselijk, maar soms onafwendbaar door het gedrag van de politie zelf – kan bijvoorbeeld behoorlijk averechts werken. Omstanders en media zien slechts een stel agressieve radicalo’s die alleen maar uit zijn op herrie schoppen. Mensen met dezelfde denkbeelden en belangen zullen zich minder snel aansluiten. De demo snijdt zichzelf in zulke gevallen in de vingers. Doel en resultaat zijn in tegenspraak met elkaar.

Was de Griekenland is Overal-demo een succes? De actie verliep zonder problemen. De opkomst viel niet tegen met ongeveer 150 deelnemers. (Zie een verslag en een analyse van een van de initiatiefnemers voor meer info.) Als de interne samenwerking tussen verschillende organisaties en groepen ook nog bevredigend was, dan is dat reden tot tevredenheid. De organisatie kan wat dat betreft spreken van een bescheiden succes. En dient daarvoor dan ook alle credits te krijgen.

Op het externe succes van de actie, uitstraling en mobiliserend vermogen, valt wel wat af te dingen. Een blik op de foto’s op Indymedia – van enige serieuze media-aandacht is volgens mij geen sprake geweest – laat zien dat een aanzienlijk gedeelte van de demo het bekende zwarte strijdkostuum inclusief gezichtbedekking had aangetrokken. Niet een uitnodigend gezicht voor de gemiddelde omstander. Ook veel leuzen gericht tegen politie en fascisten sloten niet aan bij de boodschap die de actie wil overbrengen. Dit soort zaken vervreemdt mensen van je actie. Het zijn nu juist alledaagse werkende mensen die op moeten draaien voor de crisis door middel van keiharde bezuinigingen op lonen, pensioenen, gezondheidszorg, onderwijs, etc. Zij zijn het die hier iets tegen kunnen doen door in verzet te komen. Voor hen is de gesloten uitstraling van een anarchistendemo een obstakel om mee te doen. Een van de redenen voor de IS om niet teveel energie aan deze actie te besteden en zich te richten op initiatieven die vruchtbaarder lijken.

Zwart kostuum met gezichtsbedekking

Maar Vrouwe Ironia bijt de IS in de staart. Onderstaande foto werd geplaats op de website van AT5 door een omstander van de demonstratie met de titel “Internationale Socialisten bedreigen Omstanders“. De korte toelichting bij de foto luidt: “Tijdens een demonstratie van de Internationale Socialisten vanmiddag op het Spui werden diverse omstanders bedreigd en geintimideerd. Toen ik wat vakantie kiekjes van deze demonstratie wou nemen kwam er gelijk een zwarthemd op me af die mij zei dat hij me wel even thuis zou komen opzoeken als ik nog 1 foto maakte.” Deze omstander komt oprecht over en het incident lijkt niet uit de duim gezogen. Nu is het bereik van dit bericht miniem, maar het zegt wel iets over de uitstraling van de actie. (Voor onnozel rechts geblaat over dezelfde actie kun je surfen naar “Internationale Socialisten bereiden Anarchie voor”. Ook hier wordt de IS aangewezen als de organisator Ik kan een glimlach niet bedwingen.)

Liever geen foto's, a.u.b.

Geslotenheid is een bekend kenmerk van de anarchistenscene. Ik ken genoeg lifestyle-anarcho’s die zich tevreden terugtrekken in hun kraakpand om zich af te zonderen van de kwalijke invloeden van de maatschappij. In afzondering worden dan alle problemen simpel opgelost: iedereen is geen racist, wordt veganist en verbouwt zijn eigen groente. Zo nu en dan plichtsgetrouw een radicale demo bezoeken om een harde actie neer te zetten. Wentelend in het eigen gelijk wordt een links persoon die niet dezelfde keuzes maakt als onzuiver links weggezet.

Al met al een kansloze manier om sociale verandering teweeg te brengen. Uitermate elitair ook trouwens, want voor bijna niemand een realistische optie. Aansluiting bij mensen met dezelfde belangen wordt zelden gezocht. Neem bijvoorbeeld de acties van de werknemers van het farmaceutische bedrijf Organon uit Oss, dat de helft van het personeel op straat zet. Ook deze mensen zijn slachtoffer van een economisch systeem dat geen waarde hecht aan mensenlevens, maar slechts draait om winst. De anarchisten die ik sprak waren fel tegen het verzet van deze mensen, omdat zij als werknemers in de farmacie medeverantwoordlijk zijn voor dierproeven.

Dit is natuurlijk een enorme karikatuur – met een kern van waarheid – en het is niet kies om alle anarcho’s over één hanenkam te scheren. Er zijn veel hardstikke leuke anarchisten die met mooie sociale initatieven bezig zijn. Parels van de Mensheid met prachtige idealen. Maar het draait hier niet om het persoonlijke vlak, maar om de sociale rol die een groep mensen vervuld in de klassenstrijd. Natuurlijk is er het streven naar Open Anarchisme. En Open Anarchisme zou – net als Ghandi zei over Westerse beschaving – een goed idee zijn. Maar voorlopig is het nog een contradictio in terminis, waar ik skeptisch over ben.

In het geval van de Griekenland is Overal-demo kunt jevan mening verschillen of de balans tussen open en gesloten elementen goed of slecht uitvalt. In mijn optiek was deze te gesloten. Er heerst een tegenstelling tussen het idee en de praktijk van de demonstratie. Een tegenstelling die de Internationale Socialisten door vol te mobiliseren niet of onvoldoende hadden kunnen opheffen om, gelet op spaarzame menskracht, de in dat geval geinvesteerde energie te kunnen rechtvaardigen. Een tegenstelling die eigen is aan het huidige anarchisme. 

(1) Klassenbewustzijn is een belangrijk concept voor revolutionairen. Meer weten? Kom naar de discussiebijeenkomst over “Antonio Gramsci en klassenbewustzijn” bij de Marxisme Zomerschool op 15 juli a.s. in Utrecht.

 

Op verschillende terreinen zijn deze week overwinningen gehaald door gewone mensen die opkomen voor hun rechten. Uiteraard hebben we de landelijke actieweek gezien, waar studenten zich sterk maakten voor het behoud van de toegankelijkheid van het onderwijs en voor meer inspraak. Daarnaast hebben ook de schoonmakers in Amsterdam van zich laten horen door te staken op het Centraal Station. Niet alleen op straat, maar ook uit de rechtzaal komen positieve ontwikkelingen, in dit geval in de strijd tegen racisme en discriminatie. 

De studentenacties in Utrecht, Amsterdam, Rotterdam en andere plaatsen zijn natuurlijk volop in het nieuws geweest. Bijzonder positief is dat overal hetzelfde geluid weerklinkt. “Deze acties waren een voorproefje van wat er gebeurt als de regering aan onze studiefinanciering komt. Dit is een waarschuwing voor de bestuurders die denken dat we over ons heen laten lopen.” In deze week hebben de meest actieve en meest bewuste studenten elkaar gevonden en zijn samen ten strijde getrokken. Velen hebben toegekeken en gedacht: shit, ik had erbij moeten zijn. Deze mensen moeten zo snel mogelijk bereikt worden de komende tijd. Na deze zware inspanning pakken wij onze rust om te herstellen en zijn beter getraind voor de volgende ronde. Kortom: dit is het begin, wij gaan door met de strijd. 

Over de bezetting in Utrecht heb ik zelf vanuit het Bestuurgebouw, wanneer de situatie het toeliet, geprobeerd verslag te doen op dit blog. De belangrijkste ontwikkeling na de beeindiging van de bezetting is dat het College van Bestuur bekend heeft gemaakt de beloftes over het U-blad in de gemeenschappelijke verklaring in hun voordeel te zullen verdraaien. De universiteitsbestuurders zijn inmiddels langsgeweest bij  de redactie om de redacteuren onder druk te zetten en duidelijk te maken dat alles bij het oude blijft. ” Het is een voorbeeld van hoe het CvB macht probeert uit te oefenen op mensen, door de hele redactie onder druk te zetten nu duidelijk is dat het niet meer volstaat om alleen de hoofdredacteur helemaal onder de duim te houden.”  En dit zijn mensen die voortdurend rondschreeuwen dat de onafhankelijkheid van het universiteitsblad zo’n groot goed is. Laat me niet lachen.. 

We hoeven hier niet verbaasd over te zijn. Zodra ons pressiemiddel (een bezet gebouw) niet meer aanwezig is, zullen zulke mensen hun macht gebruiken om het verloren terrein te heroveren. Het gevecht om het U-blad is altijd een kleine schakel geweest in het opbouwen van een studentenbweging. Daarom zijn we vandaag naar Rotterdam gegaan waar de actieweek werd besloten met een demonstratie die door minister Plasterk werd bezocht. Zelden een persoon zo als boer met kiespijn zien lachen als deze man. De aanhoudende reactie van de boze studenten op zijn holle retoriek over het belang van onderwijs was kort maar krachtig: ” Bla, bla, bla”. De studenten kregen overigens steun van de schoonmakers aan de Erasmus Universiteit. Afgelopen weekend staakten de schoonmakers op Amsterdam Centraal, waarna zij op de Dam een demonstreerden voor fatsoenlijke arbeidsomstandigheden. Vandaag maakten de Rotterdamse schoonmakers duidelijk dat studenten en werkende mensen een gemeenschappelijk belang hebben en de handen ineen moeten slaan. 

Foto: Ron Bax

Tenslotte positief nieuws over de strijd tegen racisme en discriminatie vanuit de rechtbank. De Iraanse studenten die vorig jaar werden geweerd van studies die te maken hebben met kernenergie hebben gisteren hun rechtzaak gewonnen tegen deze discriminerende maatregel. Op basis van hun afkomst konden Iraanse studenten niet meer normaal studeren, omdat Iran bezig zou zijn met het verrijken van uranium. de juistheid van deze uitspraak vereist volgens mij geen verdere toelichting. Verder lees ik vandaag in de krant dat het proces van Geert Wilders een besloten proces zal worden. Mooi, want zo is hij minder goed in staat het proces tot zijn eigen politiek show te maken. 

Eigenlijk hebben we helemaal geen rechter nodig in onze strijd tegen Wilders, net zomin als dat we de rechter vragen vast te stellen of de Paus katholiek is. Vandaag zag ik een groep mensen in Rotterdam die zich niet alleen verzetten tegen de afbraak van sociale voorzieningen voor studenten maar ook tegen de racistische haatzaaijerij van de PVV. Bij de mensen die zich deze week hebben laten horen, ligt de oplossing. 

De bezetting van het Bestuursgebouw is definitief ten einde. Omstreeks 18.30 heb ik namens de bezetters een gezamenlijke verklaring met het College van Bestuur ondertekend. We hebben in harde onderhandelingen het CvB tot enkele concessies gedwongen.

Wat betreft het behoud van het U-blad, de directe aanleiding van de bezetting, zijn interessante resultaten bereikt. Er zullen nog twee papieren edities verschijnen. Ondertussen moet er voor de nieuwe formule van het blad consesus bereikt worden tussen de redactie, de redactie-raad en de hoofdredacteur. Grote kans dat ze de papieren versie willen behouden Het U-blad heeft zelf het akkoord binnengehaald als een overwinning.

Het belangrijkste resultaat is natuurlijk het feit dat er door het hele land studentenprotest is opgelaaid. Dit was een waarschuwing en een eerste stap voor een grotere strijd voor behoud van de stufi. Vanaf hier voorwaarts!

Gisteren sloot ik af met het bericht dat geruchten over ontruiming rondzoemden. Het CvB had een verklaring gepubliceerd waarin stond dat de universtiteitsbestuurders geen aanleiding zagen tot verder onderhandelen. Niet onderhandelen betekent doorgaans dat men overgaat over het inzetten van politie om het conflict met geweld op te lossen. Meer mensen kwamen tot deze conclusie, want een stroom aan waarschuwingen kwam binnen.

Op dit moment valt te melden dat, ten eerste, er geen concrete plannen waren voor ontruiming en, ten tweede, dat de onderhandelingen hervat zijn met het CvB. De bobo’s hebben hun toevlucht genomen aan de andere kant van de barricade in het Bestuursgebouw. In feite zitten onderhandelaars en bestuursleden nog geen twintig meter van elkaar verwijderd. Toen we dit hoorden, hebben we de stoute schoenen aangetrokken en zijn we onaangekondigd naar binnengewandeld. Dit initiatief, samen met een meer assertieve strategie, gaat hopelijk spoedig resultaten opleveren. Wordt vervolgd…  

PS Vanavond om 20.00 is er een manifestatie voor het Bestuursgebouw met muziek, versnaperingen en gezelligheid. Ik roep studenten en sympatisanten op om hun steun en solidariteit voor deze strijd daar te komen tonen.

De tweede dag van de bezetting van het Bestuursgebouw in Utrecht begon als vrij snel met een tweede gesprek met het College van Bestuur. De verklaring van de bestuurders een dag eerder was door de bezetters met collectief afgrijzen onthaald. Vandaag volgde een tweede gesprek waarin het CvB, voor de gelegenheid versterkt met Rector Magnificus Hans Stoof, die verklaring wilde toelichten.

Meteen bleek dat de universiteitstop nog steeds geen duimbreedte wilde toegeven en dat zelfs het woord ‘onderhandelingen’ taboe is. “Wij spreken liever over ‘overleg’”, zei Yvonne van Rooij, voorzitter van het CvB. Het U-blad publiceerde hierover al een interviewtje met mij en een mede-onderhandelaar met de titel: “Het enige waarmee het college gul is, zijn de koekjes”  Ik vond nog een erg goed verslag met een medebezetter online.

Er zitten veel tegenstrijdigheden in de standpunten van de universiteitsbestuurders. De college van bestuur wil zich bijvoorbeeld niet, zoals de studenten eisen, uitspreken tegen de afschaffing van de studiefinanciering die waarschijnlijk wordt doorgevoerd. Daarnaast, willen zij dat de toegankelijkheid van het hoger onderwijs gewaarborgd blijft. Toch stemmen zijn in met de plannen om de stufi te vervangen voor een zogenaamd ‘sociaal leenstelsel’. (Zie hoe de heersende klasse ons misleidt door hun misdadige diefstal van studentengeld sociaal te noemen.) Deze instemming verlenen zij terwijl zij, zo geven ze toe, totaal geen inzicht in de plannen hebben en hierover eigenlijk niet over kunnen beslissen.

Maarrrr… er is een oplossing! We moeten gewoon vertrouwen dat de politiek  een leenstelsel bedenkt dat ervoor zorgt dat studenten zonder rijke ouders er niet op achteruitgaan en gewoon kunnen studeren. De Rector Magnificus beweert zelfs dat het CvB genoeg invloed heeft om af te dwingen dat dit werkelijk gebeurt. Als ze die invloed hebben, waarom hebben ze die dan niet aangewend om de bezuinigingen van de afgelopen jaren tegen te houden? Vreemd.

Ik zou graag meer vertellen over de onderhandelingen en vooral over het grote verschil in democratisch gehalte tussen de manier waarop het CvB dingen beslist en de manier waarop de bezetters hun actie vormgeven. Er komen nu echter in rap tempo berichten binnen die een aankomende ontruiming aankondigen. Stay tuned voor meer updates in de komende uren. Wellicht live-verslag hoe de universiteitstop de politie inschakeld om studenten die opkomen voor hun studierecht en inspraak de mond te snoeren. We bloggen door, desnoods met de hete adem van de ME in de nek.

Inmiddels heeft het College van Bestuur van de Universiteit Utrecht schriftelijk gereageerd op het communiqué van de bezetters van het Bestuursgebouw. In een conceptverklaring maken de bestuurders duidelijk dat ze op geen enkele wijze tegemoet willen komen aan de standpunten van de bezetters. Het is de zoveelste trap in het gezicht van studenten.

De enige prioriteit die het College van Bestuur lijkt te hebben is het regelmatig verversen van de aanwezige beveiligers. Verder hebben ze telefonisch laten weten dat eventuele schade aan het gebouw verhaald zal worden op de studenten die voor hun belangen opkomen. Geen enkel probleem natuurlijk. Het is inmiddels duidelijk dat de bezetters een stuk voorzichter en verstandiger omgaan met hun universiteit dan de bestuurders op het pluche.

Het laatste nieuws is dat de onderhandelingen praktisch tot stilstand zijn gekomen. Dit kan ook niet anders wanneer de bobo’s moedwillig voordoen alsof er geen verschil is tussen de opvattingen van de studenten en het gekrakeel uit de conceptverklaring van het College van Bestuur. De meest voorkomende zinsnede in deze verklaring is: “Het College van Bestuur deel de opvatting van de studenten dat…” Het kan nog wel eens een lange avond worden.

Wordt vervolgd…

Live Audioverslag

Een verslaggever van RTV Utrecht interviewt student en Canto Politico-blogger tijdens de eerste minuten van de bezetting van de Universiteit van Utrecht. Live audioverslag.

Veertig studenten hebben maandagochtend het Bestuursgebouw van de Universiteit in Utrecht bezet. Genegeerd door de universiteitsbobo’s en de politiek in Den Haag zijn zij gedwongen hun ongenoegen op deze manier te uiten. Canto Politico doet vanuit de bezetting verslag en plaatst tussen de bedrijven door fragmenten uit de losgebarste studentenstrijd.

Niet alleen in Utrecht, maar ook in andere universiteitssteden zijn er acties: in Nijmegen, Amsterdam en Rotterdam zijn collegezalen bezet. Tijdens de landelijke actie-week van de LSVB uiten studenten gezamenlijke hun ongenoegen over hoe de bezuingingsdrang van het kabinet het hoger onderwijs treft, over de aankomende afschaffing van de studiefinanciering, over de tendens om van de universiteit een leerfabriek te maken, over het gebrek aan inspraak en democratie voor gewone docenten en studenten.

De concrete aanleiding in Utrecht is de afschaffing van het U-blad in papieren vorm. Dit weekblad is een belangrijke vorm van onafhankelijke informatievoorziening over het reilen en zeilen op de campus. Deze papieren krant is omgezet in een website, waarvan het bereik onder de studenten een fractie is van die van de krant. Echte inspraak kan alleen op basis van goede en toegankelijke informatie, dus de medezeggenschap wordt op deze manier ernstig verstoord. Petities, ludieke acties en inspanningen van de U-raad, het medezeggenschapsorgaan van docenten en studenten, hebben niets uitgehaald. Het blad wordt in papieren vorm top-down de nek omgedraaid, waardoor toekomstige bezuinigingen makkelijker doorgevoerd worden. Immers, studenten die niet op de hoogte te zijn van vijandige plannen kunnen geen verzet bieden.

Dit maal waren we goed op de hoogte en hebben we de tegenaanval in kunnen zetten. Een discussie tussen enkele studenten over de huidige malaise liep uit op een spontaan bezettingsactie, die zonder problemen en op veilige en rustige wijze is verlopen. Alle aanwezigen zijn vriendelijk verzocht om het pand te verlaten en gaven snel gehoor aan dit verzoek. Alleen twee portiers zijn achtergebleven in het gebouw om de veiligheid van alle bezetters te kunnen garanderen. De omgang met hen verloopt uitstekend.

Nadat in de ochtend enkele tientallen studenten zicht hadden verzameld voor het Bestuursgebouw om hun steun te betuigen aan de studenten binnen, kwam de uitnodiging van het universiteitsbestuur om een delegatie te sturen voor een gesprek. Als democratisch verkozen onderhandelaar heb ik samen met twee collega-bezetters die meer geworteld zijn in de medezeggenschap organen op de universiteit dit gesprek gevoerd.

Deze eerste noodzakkelijke stap in het onderhandelingsproces was vooral een uitwisselen van argumenten. Het college van bestuur, met voorzitter Yvonne van Rooijen voorop, verchool zich bij elk van onze eisen achter een objectieve omstandigheid. Ze zijn het roerend met ons eens, maar helaas moeten ze zich aan de wet houden, ligt het aan Den Haag en moeten de staturen nageleefd worden. Wij trappen niet in deze retoriek: onze eisen om het voortbestaan van het U-blad, meer inspraak in de beslissingen op onze universiteit en het afkeuren van de plannen voor de afschaffing van de studiefinanciering blijven nog recht overeind!

Om 14.30 wachten we op een reactie van het college van bestuur na het eerste gesprek. Wordt vervolgd.

Toen de Tweede Kamer in oktober een wetsvoorstel voor een kraakverbod aannam, was er bijzonder veel aandacht voor in krant en televisie. Het verbod was al een voldongen feit, zo leek het. Op het moment dat de onderzoekcommissies van de Eerste Kamer echter de vloer aanvegen met het wetsvoorstel blijft het verassend stil.

Hoe zat het ook alweer met het kraakverbod? Plannen om kraken te verbieden hingen al enkele jaren in de lucht, maar vorig jaar kwamen kamerleden Ten Hoopen (CDA), Slob (CU) en Van der Burg (VVD) met een concreet wetsvoorstel. In eerste instantie kon dit plan niet rekenen op een meerderheid in de Tweede Kamer, omdat de PVV de beoogde strafmaat voor overtreders te laag vond. De extreem-rechtse partij van Geert Wilders werd snel op zijn wenken bediend: het aangepaste voorstel bevatte zwaardere straffen, waardoor de hetze tegen deze ‘linkse hobby’ de parlementaire zegen kreeg.

In de aanloop naar dit besluit was er veel aandacht in de media voor het politieke proces. Belangrijke landelijke media zoals de NOS, NRC en de Volkskrant berichtten uitgebreid over de kwestie, mede doordat de kraakbeweging zich niet meteen gewonnen gaf. Door open en vrolijke demonstraties in Utrecht en Den Haag konden de beoogde slachtoffers van het wetsvoorstel reageren op de vijandige ontwikkelingen. Maar ook na het invoeren van het voorstel wisten de krakers hun plekje in de spotlight te behouden door in de tegenaanval te gaan, bijvoorbeeld tijdens de landelijke Kraakactiedagen in november.

Opvallend is dat zowel politici als journalisten en krakers dezelfde houding aannamen toen het voorstel aangenomen werd in de Tweede Kamer: ze accepteerden allemaal het wetsvoorstel als feit, hoewel het nog door de Eerste Kamer goedgekeurd moest worden. Uiteraard gingen de rechtse initiatiefnemers prat op hun prestatie. Ook in de regulier media werd het voorstel niet zelden als voldongen feit gepresenteerd. Zo had een stuk in NRC de titel: “Kraken verboden”. Maar zelfs de krakers – die natuurlijk doorgaan met of zonder verbod – leken op de zaken vooruit te lopen: “Verwacht niets van de eerste kamer.” schrijft iemand op Indymedia. Op dezelfde website wordt ook meteen naar de implicaties van het verbod gekeken: “Elke bestaande kraakpand moet zijn barricades voorbereiden […]. The fun is over, it’s time to fight!”

Het kraakverbod is overduidelijk een hot item. Raar genoeg is het verslag van de onderzoekscommissies van de Eerste Kamer vrijwel onopgemerkt gebleven. Twee kleine berichtjes op woonbond.nl en Indymedia kunnen niet verhullen dat de landelijke media, na de ophef over het voorstel, de bevindingen van de Eerste Kamer niet nieuwswaardig vonden. Geen spoor van berichtgeving was te vinden in de eerder genoemde kranten. Is het verslag van de Eerste Kamer zo onbelangrijk of voorspelbaar dat het verder geen nieuwswaarde heeft? Integendeel, de Eerste Kamerleden hebben bijzonder veel kritiek.

Allereerst wordt in het verslag door verschillende partijen getwijfeld aan de noodzaak van het verbod. Volgens de initiatiefnemers zorgt kraken voor grote problemen, zoals overlast, verloedering, schade aan gebouwen en criminaliteit (zie hun brief aan de Eerste Kamer). Natuurlijk zijn er krakers die zich niet goed gedragen, maar ook mensen in huur- en koopwoningen maken zich hieraan schuldig. En zij worden toch ook niet als groep gecriminaliseerd?  (Tenzij ze een kleurtje hebben of een niet door Wilders goedgekeurde religie aanhangen natuurlijk). De Eerste Kamerleden maken zich vooral zorgen om het feit dat de initiatiefnemers hun voorstel baseren op aannames zonder zorgvuldige feitelijke onderbouwing. De Eerste Kamer wil dan ook een “adequate analyse van de omvang en de ernst van het kraken” en wenst te weten in welke mate er sprake is van werkelijke “verstoring van de openbare orde.”

Maar er mankeert nog veel meer aan het voorstel volgens de Eerste kamerleden. Zo hebben ze bijvoorbeeld twijfels of het verbod leegstand niet bevordert, of gemeentes mee willen werken met het plan, of het voorstel niet zorgt voor ernstige financiele en bureaucratische problemen. Ook zijn er zorgen over de vele krakers en anti-krakers die als gevolg van het verbod dakloos zullen worden in steden waar woningnood is. Meerdere partijen zijn daarnaast niet gecharmeerd van de opportunistische verhoging van de strafmaat om de PVV te paaien. De SP-fractie keurt bovendien af dat een kleine inbreuk op eigendomsrecht een misdrijf wordt, terwijl banken die duizenden mensen oplichten niet hard aangepakt worden.

Wat betekent dit verslag nu voor krakers en links in het algemeen? Niet in de laatste plaats dat er voorlopig geen algemeen kraakverbod komt. Het zal moeilijk worden voor de initiatiefnemers de kritiek te neutraliseren zonder het voorstel helemaal op zijn kop te gooien. Er zal over een jaar wel een nieuw voorstel komen, waar de media weer boven op kunnen duiken. Minstens net zo positief is dat politieke kwaadaardigheid van rechts in dit geval niet genoeg was om links buitenspel te zetten. Krakers moeten echter niet afhankelijk zijn van de sporadische hulp die ze krijgen van het politieke systeem, maar op eigen kracht vertrouwen. Door samen te werken met linkse organisaties kan op straat de druk op de politiek opgevoerd worden. En dat geldt natuurlijk niet alleen voor dit onderwerp, maar op alle fronten waar rechts de aanval opent.